توسعه تحت تأثیر شعار‌های سیاسی

 «آرمان ملی» برای تحلیل و بررسی چشم‌انداز پیش روی اقتصاد کشور با توجه به شرایط موجود با دکتر بهمن آرمان، اقتصاددان گفت‌و‌گو کرده که درادامه می‌خوانید. 

*با توجه به شرایط پیچیده بین‌المللی پیرامون کشور مهم‌ترین دلایل گرانی‌ها و تورم اخیر را چه می‌دانید؟

در شرایطی که کشور با تنش‌های بین‌المللی مواجه است و نوسانات زیادی که در زمینه نفت، گاز و پتروشیمی داریم سیاست‌های اقتصادی که دولت در حال اجرای آن است را متناسب با شرایط کنونی کشور نمی‌دانم. واقعیت این است که در دهه‌های گذشته و با در پیش گرفتن سیاست‌های پوپولیستی و راضی نگه داشتن مصنوعی مردم شرایط اقتصادی مردم به این نقطه رسیده است. از سوی دیگر سیاست‌هایی که دولت برای تأمین منابع مالی مورد نیاز خود در نظر گرفته با توجه به شرایط موجود در مسیر اشتباهی قرار دارد و به نتیجه نخواهد رسید. 

*چرا دولت در این مسیر حرکت می‌کند؟

اگر لایحه بودجه به صورت سالانه به مجلس ارائه نشود به صورت یک دوازدهم و دو دوازدهم انجام خواهد شد. دلیل این موضوع این است که بسیاری از منابع مالی مورد نیاز دولت در ارتباط با خارج از کشور است. به صورت طبیعی هنگامی که ما پول نداشته باشیم وارداتی نیز در کشور صورت نمی‌گیرد. اگر واردات صورت نگیرد که به صورت طبیعی عوارض گمرکی، سود بازرگانی و امثالهم نیز گرفته نمی‌شود. مهم‌ترین آسیبی که این نوع شیوه اداره اقتصاد به کشور وارد می‌کند، این است که تعطیلی مقطعی یا کامل بسیاری از طرح‌های توسعه‌ای است. این وضعیت نشان دهنده مدیریت ضعیف اقتصادی کشور است که تاکنون پیامد‌های منفی زیادی نیز به همراه داشته است. در کشور‌های توسعه یافته وکشور‌های تازه صنعتی شده بین ۵۵ تا ۶۰ درصد منابع طرح‌های توسعه‌ای از طریق بازار سرمایه تأمین می‌شود. این نسبت در ایران تنها ۵ درصد است. اینها موضوعاتی هستند که می‌تواند در کمیسیون تلفیق مجلس در زمان تصویب بودجه مورد استفاده قرار بگیرد تا بخشی از مشکلات اقتصادی کشور را حل کند. 

دولت چگونه می‌تواند مشکلات معیشتی مردم را کاهش دهد؟

با توجه به شرایط موجود امکان تحقق منابع درآمدی بودجه سال آینده خیلی کم است. این وضعیت نه تنها احتمال تورم را افزایش می‌دهد، بلکه موقعیت‌های ایران را در بازار‌های جهانی می‌گیرد. بودجه‌ای که برای سال آینده در نظر گرفته شده، نقایص بزرگی دارد و بخش‌های مهمی از منابع پیش‌بینی شده در بودجه محقق نخواهد شد. در چنین شرایطی دولت با کسری بودجه مواجه خواهد شد و مجبور می‌شود اسکناس بدون پشتوانه چاپ کند. همه این موارد دست‌به‌دست هم می‌دهد تا نرخ تورم در سال آینده افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی سوداگری مالی در بخش مسکن و ارز و طلا افزایش پیدا خواهد کرد. من معتقدم دولت در تدوین بودجه سال ۱۴۰۵ دیدگاه توسعه‌ای نداشته و به مقوله توسعه توجه نکرده است. این در حالی است که دولت به راحتی می‌تواند از طریق اوراق سپرده ویژه به جای سپرده عام که مشخص نیست منابع مالی آن در چه زمینه‌ای هزینه می‌شود، اقدام به استفاده از این ابزار کارآمد کند. 

*سخن شما به این معناست که رویکردی که دولت در زمینه اقتصادی در پیش گرفته به جای اینکه چالش‌های اقتصادی را کاهش بدهد در مقابل افزایش خواهد داد؟

در کشوری که رشد اقتصادی وجود ندارد و پروژه‌ای اجرا نمی‌شود، طبیعی است که موجب اعتراض مردم می‌شود. این در حالی است که مدیران و وزرای مربوطه از خود سلب مسئولیت می‌کنند. واقعیت این است که وضعیت کنونی کشور نتیجه سال‌ها بی‌تدبیری است. از نیمه‌های دولت اول آقای خاتمی تاکنون ایران دارای پایین‌ترین میزان سرمایه‌گذاری نسبت به تولید ناخالص داخلی در بین کشور‌های خاورمیانه و شمال آفریقا بوده است. این در حالی است که بدون سرمایه‌گذاری شغل ایجاد نمی‌شود، درآمد و رشد اقتصادی به وجود نمی‌آید. به همین دلیل تنش‌های بین‌المللی را باید یکی از عوامل مهم موضوع قلمداد کرد. هر کشوری که در عرصه بین‌المللی با چالش‌های بیشتری مواجه شود به همان اندازه امکان امتیازگیری از آن بیشتر خواهد بود. به نظر می‌رسد برخی جریان‌های داخلی و خارجی برنامه‌ای در پیش گرفته‌اند که در ایران توسعه اقتصادی صورت نگیرد تا این افراد بتوانند به اهداف خود برسند. به همین دلیل به همان صورت که باید ریشه‌های داخلی این بحران را مورد بررسی قرار داد باید به دلایل خارجی آن نیز توجه داشت.